Standardy Ochrony Małoletnich
Standardy Ochrony Małoletnich
w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Bobrowie
§ 1. Zakres i charakter działalności GOPS
1. Standardy stosuje się do działań GOPS, w których może dochodzić do kontaktu z małoletnimi, w szczególności w ramach pracy socjalnej, asysty rodzinnej, obsługi spraw rodzin z dziećmi, realizacji usług asystenta osobistego osoby z niepełnosprawnością wobec dzieci, opieki wytchnieniowej na rzecz małoletnich, usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunki oraz kontaktu z dziećmi korzystającymi ze specjalistycznych usług opiekuńczych.
2. GOPS nie prowadzi świetlic środowiskowych, placówek dziennego pobytu, zajęć cyklicznych ani innych form typowo kierowanych do grup dzieci. Z tego powodu Standardy koncentrują się na bezpiecznym kontakcie indywidualnym oraz reagowaniu na krzywdzenie.
3. Przez personel rozumie się pracowników GOPS, w tym pracowników socjalnych i asystenta rodziny, osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym asystentów osobistych osób z niepełnosprawnością, osoby świadczące opiekę wytchnieniową na rzecz małoletnich, opiekunki, stażystów, praktykantów i inne osoby dopuszczone przez GOPS do działalności związanej z opieką nad małoletnimi.
4. Przez krzywdzenie małoletniego rozumie się w szczególności przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną, zaniedbanie, wykorzystanie, poniżanie, naruszanie godności, narażenie na treści szkodliwe, a także przemoc domową, w tym sytuację, w której małoletni jest świadkiem przemocy domowej.
§ 2. Bezpieczne relacje z małoletnimi oraz między małoletnimi
1. Kontakt z małoletnim powinien być spokojny, rzeczowy, adekwatny do wieku, stanu zdrowia, stopnia rozwoju, niepełnosprawności oraz możliwości komunikacyjnych dziecka.
2. Personel traktuje małoletniego z poszanowaniem godności i prywatności, wysłuchuje go bez wyśmiewania, zastraszania, oceniania wyglądu, sytuacji rodzinnej, choroby lub niepełnosprawności.
3. Rozmowę z małoletnim prowadzi się w warunkach zapewniających bezpieczeństwo i możliwość swobodnej wypowiedzi. Jeżeli rozmowa odbywa się bez obecności rodzica albo opiekuna, pracownik powinien zadbać, aby było wiadomo, gdzie i w jakim celu rozmowa jest prowadzona.
4. Kontakt fizyczny z małoletnim jest dopuszczalny wyłącznie wtedy, gdy jest uzasadniony zakresem pomocy, czynnością opiekuńczą, koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa albo potrzebą wynikającą z niepełnosprawności dziecka. Kontakt taki powinien być możliwie najmniej ingerujący i z poszanowaniem granic dziecka.
5. Zabronione jest stosowanie przemocy, krzyku jako metody oddziaływania, zawstydzanie, obrażanie, szarpanie, przytrzymywanie bez potrzeby, grożenie, wymuszanie zachowania, faworyzowanie, utrzymywanie tajnych relacji z dzieckiem oraz wykorzystywanie przewagi wynikającej z wieku, funkcji lub zależności.
6. Personel nie nawiązuje z małoletnim prywatnych relacji, nie kontaktuje się z nim przez prywatne konta w mediach społecznościowych i nie prowadzi prywatnej korespondencji niezwiązanej z zadaniami GOPS.
7. Utrwalanie wizerunku małoletniego, nagrywanie rozmów, wykonywanie zdjęć albo przekazywanie danych dziecka jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy wynika z przepisów prawa, dokumentowania realizacji zadania lub odrębnie udzielonej zgody, z poszanowaniem zasad ochrony danych osobowych.
8. GOPS nie organizuje zajęć grupowych ani stałych form pobytu dzieci, dlatego nie tworzy odrębnych regulaminów zachowania dla grup małoletnich. Jeżeli jednak podczas czynności GOPS dochodzi do kontaktu między dziećmi, personel reaguje na przemoc, poniżanie, groźby, wykluczanie, naruszanie nietykalności, zmuszanie do zachowań niechcianych lub ujawnianie cudzych informacji.
9. Dzieciom przebywającym w siedzibie GOPS lub obecnym przy czynnościach służbowych zapewnia się, w miarę możliwości, warunki ograniczające ryzyko konfliktu, zawstydzenia lub ujawnienia informacji o sytuacji rodziny wobec innych osób.
§ 3. Kontakty pracowników GOPS z dziećmi
1. Pracownicy socjalni mogą rozmawiać z małoletnimi w toku pracy socjalnej, wywiadu środowiskowego, interwencji albo rozpoznawania sytuacji rodziny. Rozmowa z dzieckiem nie powinna zastępować czynności organów ścigania ani prowadzić do wielokrotnego wypytywania dziecka o zdarzenia traumatyczne.
2. Asystent rodziny, z uwagi na charakter pracy z rodziną, może mieć częstszy kontakt z dziećmi. W kontakcie z dzieckiem asystent koncentruje się na wsparciu rodziny, obserwacji sytuacji opiekuńczo-wychowawczej oraz przekazywaniu kierownikowi GOPS albo pracownikowi socjalnemu informacji o zagrożeniach dobra dziecka.
3. Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością świadczący usługi na rzecz dziecka wykonuje wyłącznie czynności wynikające z programu, umowy, zakresu usług i ustaleń z rodzicem albo opiekunem prawnym. Nie podejmuje działań wychowawczych, medycznych ani terapeutycznych, do których nie ma podstawy i kwalifikacji.
4. Osoba świadcząca opiekę wytchnieniową na rzecz małoletniego oraz opiekunka wykonuje czynności zgodnie z umową, zakresem usług, programem albo ustaleniami z rodzicem lub opiekunem prawnym. Kontakt z dzieckiem powinien być ograniczony do celu udzielanego wsparcia i odbywać się z poszanowaniem bezpieczeństwa, prywatności i granic dziecka.
5. Jeżeli małoletni ujawnia informacje o krzywdzeniu albo personel zauważa objawy mogące świadczyć o krzywdzeniu, należy spokojnie wysłuchać dziecka, nie obiecywać zachowania sprawy w tajemnicy i wyjaśnić, że informacja zostanie przekazana osobom, które mogą pomóc zapewnić bezpieczeństwo.
6. Skrócona wersja Standardów Ochrony Małoletnich przeznaczona dla wiadomości dzieci i młodzieży stanowi załącznik nr 2.
§ 4. Zasady korzystania z urządzeń elektronicznych i ochrony przed treściami szkodliwymi
1. GOPS nie prowadzi zajęć dla dzieci z wykorzystaniem urządzeń elektronicznych oraz nie udostępnia małoletnim urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet ani dostępu do Internetu, w tym sieci Wi-Fi, komputerów, tabletów lub telefonów służbowych.
2. Personel nie udostępnia małoletnim prywatnych telefonów, komputerów, kont internetowych ani komunikatorów, chyba że jest to konieczne dla wezwania pomocy, kontaktu z rodzicem albo zapewnienia bezpieczeństwa.
3. Jeżeli w ramach usługi asystenckiej, opieki wytchnieniowej albo usługi opiekuńczej dziecko korzysta z własnego urządzenia, osoba świadcząca usługę może pomagać wyłącznie w zakresie ustalonym z rodzicem albo opiekunem prawnym i nie pokazuje dziecku treści przemocowych, pornograficznych, poniżających, dyskryminujących lub innych nieadekwatnych do wieku i sytuacji dziecka.
4. W razie ujawnienia, że małoletni ma kontakt z treściami szkodliwymi, przemocą w sieci, szantażem, wykorzystaniem seksualnym lub innym zagrożeniem online, personel przekazuje informację Kierownikowi GOPS albo pracownikowi socjalnemu w celu oceny dalszych działań.
§ 5. Zgłaszanie podejrzenia krzywdzenia małoletniego
1. Każda osoba wykonująca zadania na rzecz GOPS, która podejrzewa krzywdzenie małoletniego albo posiada informację o takim krzywdzeniu, niezwłocznie przekazuje informację kierownikowi GOPS albo pracownikowi socjalnemu. W sprawach nagłych, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie dziecka, należy niezwłocznie wezwać pomoc pod numerem 112.
2. Zgłoszenie może być ustne, telefoniczne, mailowe, pisemne albo dokonane podczas wykonywania czynności służbowych. Przyjęcia zgłoszenia nie uzależnia się od użycia formularza ani od pełnej pewności co do zaistnienia krzywdzenia.
3. Osoba przyjmująca zgłoszenie sporządza kartę zgłoszenia lub notatkę służbową obejmującą datę, osobę przyjmującą, źródło informacji, opis okoliczności, dane dziecka, jeżeli są znane, oraz podjęte działania. Wzór karty zgłoszenia stanowi załącznik nr 3 do zarządzenia.
4. Kierownik GOPS albo wskazany pracownik ocenia pilność sprawy, zabezpiecza dokumentację i ustala dalsze działania, w tym kontakt z rodzicem lub opiekunem, jeżeli nie zagraża to dziecku, kontakt z Policją, szkołą, ochroną zdrowia, zespołem interdyscyplinarnym lub sądem opiekuńczym.
§ 6. Interwencja, zawiadomienia i plan wsparcia małoletniego
1. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia małoletniego personel niezwłocznie wzywa służby ratunkowe albo Policję i podejmuje działania możliwe w danej sytuacji, służące zapewnieniu dziecku bezpieczeństwa.
2. Jeżeli zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, kierownik GOPS albo pracownik socjalny właściwy ze względu na rejon opiekuńczy przygotowuje zawiadomienie do Policji lub prokuratury. W sytuacji nagłej zawiadomienie może zostać dokonane niezwłocznie telefonicznie, a następnie potwierdzone pisemnie.
3. Jeżeli dobro dziecka wymaga podjęcia działań przez sąd opiekuńczy, kierownik GOPS albo pracownik socjalny przygotowuje zawiadomienie do sądu opiekuńczego, opisując ustalone okoliczności i dołączając posiadaną dokumentację.
4. W razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową pracownicy socjalni stosują odrębne wewnętrzne procedury GOPS dotyczące interwencji na podstawie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Niniejsze Standardy nie zastępują tych procedur.
5. Po ujawnieniu krzywdzenia małoletniego pracownik socjalny właściwy na rejon opiekuńczy w porozumieniu z kierownikiem GOPS ustala, w zakresie adekwatnym do sytuacji, dalsze działania służące ochronie i wsparciu dziecka. Ustalenia te mogą stanowić plan wsparcia małoletniego albo być elementem dokumentacji prowadzonej w danej sprawie.
6. Plan wsparcia nie tworzy odrębnej procedury ponad obowiązujące przepisy prawa. Wynika z realizacji właściwych zadań ustawowych GOPS i innych podmiotów, w szczególności z ustawy o pomocy społecznej, ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przepisów dotyczących zawiadomienia sądu opiekuńczego lub organów ścigania oraz zasad współpracy z oświatą i ochroną zdrowia.
7. W zależności od potrzeb plan wsparcia może obejmować w szczególności wskazanie osoby prowadzącej sprawę w GOPS, ocenę najpilniejszych potrzeb dziecka, formy pomocy dla dziecka i rodziny, sposób monitorowania sytuacji, terminy ponownej oceny oraz współpracę ze szkołą, ochroną zdrowia, Policją, sądem opiekuńczym, zespołem interdyscyplinarnym albo innymi podmiotami.
§ 7. Procedura „Niebieskie Karty”
1. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta - A” w przypadku uzasadnionego podejrzenia stosowania przemocy domowej albo zgłoszenia dokonanego przez świadka przemocy domowej.
2. W GOPS formularz „Niebieska Karta - A” wypełnia pracownik socjalny albo asystent rodziny, jeżeli w toku czynności służbowych lub zawodowych poweźmie podejrzenie stosowania przemocy domowej wobec małoletniego lub otrzyma zgłoszenie świadka przemocy domowej.
3. Asystent rodziny może wszcząć procedurę przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta - A”. Jeżeli z przyczyn organizacyjnych nie może zrobić tego niezwłocznie, przekazuje informację Kierownikowi GOPS albo pracownikowi socjalnemu w sposób niepowodujący opóźnienia interwencji.
4. Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością, osoba świadcząca opiekę wytchnieniową, opiekunka, wykonawca specjalistycznych usług opiekuńczych, zleceniobiorca lub inna osoba, świadcząca usługi w imieniu GOPS, przekazuje niezwłocznie informację o podejrzeniu przemocy Kierownikowi GOPS, pracownikowi socjalnemu albo asystentowi rodziny. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie, zawiadamia również Policję lub numer 112.
5. Sam sygnał przekazany przez asystenta osobistego, osobę świadczącą opiekę wytchnieniową, opiekunkę, zleceniobiorcę, wykonawcę usług albo inną osobę nie jest jeszcze wszczęciem procedury „Niebieskie Karty”. Procedura jest wszczęta dopiero z chwilą wypełnienia formularza „Niebieska Karta - A” przez osobę uprawnioną.
6. Jeżeli podejrzenie przemocy dotyczy małoletniego, czynności w ramach procedury prowadzi się z uwzględnieniem zasad wynikających z rozporządzenia w sprawie procedury „Niebieskie Karty”, w szczególności obecności właściwej osoby dorosłej oraz, w miarę możliwości, psychologa.
7. Pracownik socjalny GOPS wchodzący w skład grupy diagnostyczno-pomocowej wykonuje zadania określone przepisami, w tym diagnozuje sytuację, potrzeby i zasoby osoby doznającej przemocy domowej, przekazuje informacje o formach pomocy i uczestniczy w opracowaniu indywidualnego planu pomocy.
§ 8. Dokumentowanie zgłoszeń i przechowywanie dokumentacji
1. Ujawnione lub zgłoszone incydenty i zdarzenia zagrażające dobru małoletniego dokumentuje się w formie karty zgłoszenia, notatki służbowej, korespondencji, kopii zawiadomień lub innych dokumentów właściwych dla danej sprawy.
2. Dokumentację przechowuje się w aktach sprawy rodziny małoletniego zgodnie z instrukcją kancelaryjną, przepisami o ochronie danych osobowych.
3. Dokumentacja dotycząca procedury „Niebieskie Karty”, interwencji na podstawie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz zawiadomień do organów ścigania lub sądu opiekuńczego jest prowadzona według właściwych przepisów i procedur.
§ 9. Przygotowanie personelu do stosowania Standardów
1. Kierownik GOPS albo osoba przez niego wskazana zapoznaje personel ze Standardami, omawia sposób zgłaszania podejrzeń krzywdzenia małoletnich, zasady bezpiecznych relacji oraz obowiązki weryfikacyjne wobec osób dopuszczanych do opieki nad małoletnimi.
2. Zapoznanie się ze Standardami dokumentuje się podpisem. W przypadku osób zatrudnianych albo dopuszczanych do działalności po wejściu w życie zarządzenia zapoznanie następuje przed rozpoczęciem wykonywania zadań.
3. W miarę potrzeb, w szczególności po zmianie przepisów albo wystąpieniu zdarzenia wymagającego omówienia, Kierownik organizuje krótkie przypomnienie zasad lub uzupełniające omówienie Standardów.
§ 10. Przegląd i aktualizacja Standardów
1. Oceny Standardów dokonuje się nie rzadziej niż raz na dwa lata, a także w razie istotnej zmiany przepisów prawa, zmiany organizacji pracy GOPS albo ujawnienia zdarzenia wskazującego na potrzebę zmiany procedury.
2. Wnioski z oceny dokumentuje się pisemnie w formie krótkiej notatki zawierającej datę oceny, osoby uczestniczące, ustalenia oraz informację, czy Standardy wymagają zmiany.
3. Zmiana Standardów następuje w formie zarządzenia Kierownika GOPS.